The cannabis judgment: Is it legal now?
November 6, 2018
Valentynsdag
February 1, 2019

Verskillende kategorieё werknemers en hul regte

deur STEFAN FOURIE

Ons kry gereeld navrae oor die regte van werknemers en meer spesifiek die regte van werknemers wie slegs vir ‘n bepaalde tyd aangestel is in terme van ‘n termynkontrak.

Ten einde die kategorieë van werknemers te verstaan, is dit belangrik om eers vas te stel wie ‘n werknemer is.

Wie is ‘n werknemer

‘n Diensverhouding ontstaan wanneer ‘n persoon sy/haar dienste aanbied aan ‘n ander persoon of instansie in ruil vir vergoeding. Die terme en voorwaardes waaronder hierdie diens gelewer sal word, word meestal vervat in ‘n diensooreenkoms en kan vir ‘n vasgestelde termyn wees

(termynkontrak) of vir ‘n onbepaalde termyn (vaste aanstelling ) wees.

Dit is belangrik om daarop te let dat die arbeidswette vir alle werknemers geld ongeag of hulle op ‘n permanente basis of slegs vir ‘n spesifieke termyn aangestel is. Beide kategorieë werknemers is dus geregtig op verlof, vergoeding vir oortyd en verskeie ander regte wat vervat is in Die Wet op Basiese Diensvoorwaardes, alhoewel die samestelling en berekening daarvan mag verskil.

Permanente werknemers

Hierdie tipe werknemer word aangestel op ‘n permanente basis en is daar dus geen vooraf bepaalde datum waarop die diensooreenkoms tot ‘n einde sal kom nie.

Hierdie ooreenkoms kan beëindig word deur afdanking (deur die werkgewer) of bedanking (deur die werknemer) of op ander wyses soos deur wetgewing bepaal.

Hierdie werknemers word meestal aangestel onderhewig aan die suksesvolle voltooing van ‘n proeftermyn maar dit is belangrik om daarop te let dat die werknemers, gedurende hierdie termyn, ook geregtig is op die basiese regte van werknemers, soos vervat in die Wet op Basiese Diensvoorwaardes.

Werknemers vir ‘n vaste termyn

Soos die naam aandui word hierdie tipe werknemer aangestel vir ‘n vooraf bepaalde termyn en kan hierdie termyn op drie maniere bepaal word nl:

  1. ‘n toekomstige datum;
  2. by die aanbreek van ‘n spesifieke gebeurtenis; of
  3. na voltooiing van ‘n spesifieke taak.

Hierdie tipe kontrak kan voortduur vir enige ooreengekome termyn, maar die Wet op Arbeidsverhoudinge, Wet Nr 66 van 1995, plaas wel sekere beperkings op hierdie tipe aanstellings.

Artikel 198B van die bogemelde wet bepaal dat ‘n werkgewer ‘n werknemer slegs mag aanstel op ‘n vastetermyndienskontrak wat langer as 3 maande duur indien daar ‘n baie goeie rede vir die oorskryding van die 3 maande termyn bestaan en vereis die voormelde artikel dat hierdie kontrak skriftelik moet wees en dat die redes vir die oorskryding van die die 3 maande termyn ook vermeld moet word in die ooreenkoms. Indien daar nie ‘n kontrak is waarin die bogemelde vermeld word nie sal die betrokke werknemer as ‘n voltydse werknemer beskou word.

Die artikel bepaal voorts dat so ‘n werknemer, wie se vastetermyndienskontrak vir langer as 3 maande is, nie minder gunstige behandeling moet kry as werknemers wat op ‘n voltydse basis in diens is nie tensy daar ‘n regverdigbare rede is vir die afwyking van hierdie voorskrif.

Laastens bepaal die betrokke artikel dat ‘n werknemer wie se vastetermyndienskontrak vir langer as 24 maande is, geregtig sal wees op ‘n skeidingspakket wanneer sy/haar dienste beëindig word.

Dit is belangrik dat u die regte van werknemers verstaan en uitvoering gee aan die wetlike voorskrifte hieromtrent.

Indien u verdere navrae het oor hierdie aspek en/of ander aspekte wat hiermee verband hou is u welkom om skrywer hiervan te kontak by stefan@lbflaw.co.za of by 028 4241119.